حسن حسين زاده شانه چى
319
اوضاع سياسى اجتماعى و فرهنگى شيعه در غيبت صغرى (فارسى)
شيعيان « 1 » و كتاب ابن ابى ثلج دربارهء آيات نازله دربارهء امير المومنين عليه السّلام « 2 » اشاره كرد . حديث عالمان و محدثان شيعه در عصر غيبت ، به پيروى از گذشتگان ، به تدوين كتب حديثى و روايى اهتمام داشتند . در اين كتابها احاديث بسيارى در موضوعات گوناگون گردآورى مىشدند كه بهطور عمده از باببندى خاصى برخوردار بودند . از اين قبيل مىتوان كتاب بصائر الدرجات ، نوشتهء محمد بن حسن صفّار ، از محدثان قمى ( م 290 ق ) را نام برد . اين كتاب كه در ده جزء تنظيم شده ، مشتمل بر بيش از 1800 حديث مىباشد كه در باب فضايل ائمه عليهم السّلام و مسائل امامت است . « 3 » اين كتاب بعدها از منابع اساسى محدثان بعدى ، مانند كلينى و بهويژه محدثان اوايل غيبت كبرى گرديد . نمونهء ديگر از اين آثار ، كتاب المحاسن نوشتهء احمد بن محمد بن خالد برقى ( م 274 يا 280 ق ) است ، اين كتاب چنانكه از نامش پيداست ، به منظور بيان امور خوب و شؤون پسنديدهاى مىباشد كه در زندگى روزانه كاربرد دارد و بيش از 2700 حديث در ابواب مختلف آداب ، رسوم ، احكام و سنن را دربر دارد . « 4 » نوع ديگرى از كتب روايى كه به جهت كيفيت تدوين حائز اهميت بودند و اعتبار و وثاقت بيشترى داشتند ، كتابهاى « قرب الاسناد » هستند . در اينگونه كتابها نويسنده مىكوشيد تا رواياتى را كه با حداقل تعداد راوى ، در سلسله سندشان به معصوم مىرسيد ، ذكر كند . اين روايات به سبب كوتاه بودن سلسله سند و اعتبار راويان آنها ، وثاقت بيشترى داشتند . از مهمترين قرب الاسنادها ، كتابهاى عبد اللّه بن جعفر حميرى ( م 298 ق ) از مشايخ قم مىباشد
--> ( 1 ) . همان ، ص 423 . ( 2 ) . همان ، ص 427 . ( 3 ) . ر . ك : صفار ، محمد بن حسن ، بصائر الدرجات . ( 4 ) . برقى ، المحاسن .